Nhớ bếp lửa hồng trong đêm đông
Chồng chị mỗi lần gặp tôi đều vui vẻ nói tiếng KHor kể về người vợ chịu thương chịu khó của mình. Vì trên đời này không ai giỏi hơn ai. Bó rau. Có tức là mỗi lần ra chợ chị vẫn mặc váy đầu trần. Nhớ già làng râm ran kể chuyện. Dân giàu nước mạnh ở nông thôn tả rất rõ ở chợ quê vì họ sống bằng nội lực chính danh của mình.
Nếu ông có bị liệt mua về ăn đi! Tôi bảo đảm mà!”. Chưa hết. Năm nào cà phê. Anh KVui. 20 ký măng rừng cộng thêm đọt bí.
Hàng ngày có thể mang gùi đi bộ hàng chục cây số. Gian hàng của chị có khoảng 15 bó lá bép bằng cổ tay. Nghe ổng nói loại lá này trị liệt dương hay lắm. Một bếp dùng ga đặt ở trong nhà còn một bếp bên ngoài để đun củi. Ngày trước ở trong rừng lá bép thay thế cho bột ngọt. Tỉ dụ như con mụ Hoành ở phía trên nhà tôi. Trong các loại cây rừng ở Tây Nguyên không có loại cây nào có thể bắt lửa một cách nhanh nhất cho dù trời mưa thấm nước vẫn cháy thông thường.
Chỗ bán nơi Ka Hoa ở nể nhiều hàng. Lầm tưởng mình có văn hóa. Có thể góp ý chỉ bảo người khác nhưng tôi đã nhầm. Vì hàng ngày xúc tiếp với nhau đến mức nói chuyện bằng thổ ngữ mà cứ ngỡ là mình đang nói tiếng phổ quát. Ngày trước những bước chân của các chị. Những phụ nữ cả Kinh lẫn Thượng mang gùi ra chợ gặp nhau hỏi thăm chuyện nhà.
Là người trực tiếp ở cơ sở. Có đẳng cấp. Đồi núi còn hiện nay để lại là đường nhựa.
Còn bả gùi đi 10 cây số tỉnh queo ông ơi! Chưa nói là ngồi chợ suốt ngày trên nắng dưới nóng. Ka Hoa trên 40 tuổi cao ráo với nước da nâu đượm đà và gương mặt phúc hậu. Chị Ka Hoa không biết đi xe máy nhưng chị có một sức khỏe phi thường.
Hèn gì từ tết đến giờ tôi bán được nhiều lắm”. Chuyện cà phê trà lá. Người Kinh ở đây ăn lá bép. Đèn đường hay những khu vườn cà phê trĩu hạt. Mình làm chồng thấy vợ khổ cũng xót chớ ông!”. Đọt măng le… hoặc mang gùi đi chợ. Người ta dùng búa chẻ ra thành từng mảnh bằng bàn tay hoặc nhỏ hơn để nhóm lửa. Đọt mây nấu canh hoặc chiên xào trở nên món ăn truyền thống.
Vài ký cá bắt ở suối khe hay buồng chuối mới chặt còn nhựa chảy… Mặt hàng rau xanh ở chợ quê thường không bắt mắt bằng loại rau do người trồng chuyên nghiệp nhưng rất an toàn. Cho nên ngo vẫn là loại củi đặc biệt. Hình ảnh một khu chợ nói lên mức thu nhập dân trong vùng. Họ thường ngồi trên xe máy chỉ trỏ bắt mình mang đến buộc vào xe hoặc bỏ vào giỏ cho họ. Cộng đồng Tây Nguyên sống ở vùng nông thôn không những giống nhau về màu da tiếng nói mà còn quen với món ăn dân dã.
Còn lá bép. Tôi học từ họ và họ dạy tôi khá nhiều điều. Nước hoa thơm lừng bao lăm càng bủn xỉn và khiếm nhã bấy nhiêu. Người ta tin mới mua hàng cho mình chớ!”.
Trong hai tiếng đồng hồ ngồi phụ bán và quảng cáo mặt hàng cho chị. Ông ta cũng phá lên cười: “Nó là thần dược đó ông ơi! Tôi giới thiệu cho gần 10 người đều có kết quả. KVui chuyển sang tiếng Kinh mang âm sắc Bắc Bộ: “Kể ra bà Ka Hoa nhà tôi cũng hơi bị siêu đấy! Bả bảo tôi đi rừng đào gốc ngo. Gùi đọt lấy rau… ở vùng đất Bazan này.
Hàng ngày nhìn thấy chị đi lặng lẽ trên đường tôi mới phát hiện người phụ nữ Mạ này còn giữ được khá nhiều hình ảnh của núi rừng Tây Nguyên.
Phải qua vài lần làm quen trong vai người đi mua lá bép và măng rừng. Vì những người có học đi lên từ gian khổ họ rất trân trọng người cần lao đích danh chịu thương chịu khó. Cá ăn kiến ông ơi!”. Ka Hoa đập vai tôi cười như nắc nẻ: “Mua đi 10 ngàn một bó rẻ rề.
Năm nào mất giá cả khu chợ âm u xờ xạc như thời bao cấp. Nên giới thiệu thêm vài người nữa. Ăn đọt mây. Khách hàng của chị là những người quen đã từng mua nhiều lần nên rất vui vẻ ít khi trả giá.
Lúc đó ra đây. Xức nước hoa nghe mùi muốn ói. Đi rẫy thường mang gùi chạy xe máy đội nón vải mềm chồng lên chiếc mũ bảo hiểm để khỏi bị Công an phạt chứ không phải bảo vệ cho mình. Mấy năm trước nghèo rớt mồng tơi
Hái chè là chuyện thường nhật. Ở Tây Nguyên bóng vía chợ quê mang nền văn minh buôn làng rõ nét. Mua hai bó tôi khuyến mãi cho một bó. Khi cây thông chết ắt nhựa dồn về gốc tạo thành một màu đỏ bầm nhớp nháp tay người. Thực ra loại khách hàng cá biệt này thuộc dạng “thừa tiền thiếu chữ”. Nơi gần cư dân bản địa đều sử dụng tốt tiếng Khor. Chân bước rập ràng đúng nhịp. Hoặc trời mưa trùm tấm nylon bán cho hết hàng.
Chợ quê ở nông thôn Tây Nguyên chiếm trên 50% là nông sản địa phương từ con gà. Các em lao về phía trước để lại sau lưng là rừng cây. Ở Tây Nguyên bây giờ. Ở những vùng nông thôn Tây Nguyên Hiện nay gần như mỗi nhà đều có hai bếp lửa.
Mỗi lần ba bó về luộc. Vì do tâm đức người ở vùng quê sống với nhau tình nghĩa nên họ ít khi dùng thủ thuật trong buôn bán rau vườn và nếu có cũng bị dân làng tẩy chay. Ngày tốt nghiệp đại học. Đi hái lá bép cho bả đi chợ bán.
Tên chị là Ka Hoa dân tộc Mạ ở tít vùng sâu thuộc huyện Di Linh tỉnh Lâm Đồng. Dân bán hàng chuyên nghiệp ở khu chợ nông thôn này nói với tôi bằng tiếng nói chợ búa “Mấy cái thằng cha con mẹ này mua được hàng hơi bị khó. Cháy giòn rụm như là mùi vị đặc trưng ở Tây Nguyên.
Họ biết hết và sẽ rỉ tai nhau hàng ngày. Tôi mới có thời cơ ngồi gợi chuyện với người phụ nữ này. Mình giỏi hơn người khác điểm này còn họ giỏi hơn mình cái khác. Chè được giá các gian hàng đầy ắp.
Lại lên giọng dạy đạo đức. Trông hơi giống lá bơ non ăn béo ngậy bùi bùi. Củi ngo là thân của cây thông. Mỗi lần có dịp đi các đô thị lớn nghe mùi ngo lại nhớ nhà mình. Con nít bị còi xương ăn vào mập ra. Mang gùi. Hiện không ít người Kinh ở nông thôn miệt Nam Tây Nguyên.
Vì thôn xóm ở gần nhau ai có dã tâm. Nữ giới và các em dân tộc bản địa đi vườn. Đàn bà sinh con tắt sữa luộc ăn 2 ngày sẽ có sữa đều. Ở đời kiến ăn cá. Đi hái cà phê. Theo chị nói đi như thế nhằm nhò gì so với ngày trước đi trong rừng chân bị gai đâm và dây mây kéo lại. Mẹ cha nó! Vài năm nữa hết tiền mới biết. 10 thanh củi ngo. Tôi trố mắt nhìn ông ta ngửa mặt lên trời cười sằng sặc rồi dịch ra tiếng Nhun (Kinh) cho ông ấy nghe.
Chị không sợ ế à!”. Rồi từ nắng gió của rừng núi đại ngàn nước da của người kinh cũng chuyển sang gam màu cà phê đến nỗi nhiều khi ngồi hoặc đi chung với nhau khó phân biệt được ai là Nhun (người Kinh) ai là dân tộc bản địa. Chị cằn nhằn nhìn tôi có vẻ thương hại. Mùi ngo thơm. Ka Hoa nói nhỏ với tôi bằng tiếng Khor về một ông khách quen đang ngồi chọn hàng: “Ông này mua lá bép một tuần 2 lần.
Thực ra chỉ là một tấm nylon rộng khoảng 3m vuông. Tôi gùi ngo và lá về nhà mệt muốn chết. Ka Hoa bán hàng cho khách. Đó là nét đặc trưng của những người phụ nữ Tây Nguyên gùi củi.
Đi thăm nhau. Ổng ăn được 6 tháng rồi có kết quả tốt. Tôi phát hiện người nào càng mặc áo quần đắt tiền.
Đôi quang gánh trên vai ẽo ẹt ngày xưa ở vùng đồng bằng châu thổ bỗng trở nên ký ức. Trải lên nền đất ven đường. Gần đây không biết vợ chồng trúng quả gì mà mua một lúc 5 bộ quần áo. Ka Hoa chào mời một người phụ nữ mới sinh em bé “Mua lá bép về nấu canh với cua cô ơi! Canh cua lá bép ăn có nhiều sữa cho con bú lắm! Đừng ăn măng rừng không tốt cho người mẹ đang cho con bú đâu.
Đọt mây…tổng cộng cựu lùng sáu trăm ngàn. Công ông ngồi bán hàng cho tôi cả buổi sáng mà!”. Bạn là dân thành phố có khi chẳng biết ngo và lá bép là gì! Xin thưa. Tôi từng đi lang thang từ bắc xuống nam Tây Nguyên gặp được nhiều người dân bản địa. Như món lá bép. “Mình sống phải có đạo đức chớ! Có đạo đức mới sống dai. Tôi nói thiệt đó!” Tôi quay sang hỏi chị bằng tiếng Khor “Sao chị đang bán măng rừng mà bảo người ta đừng mua.
Mắt mở to. Chị mày sẽ dạy đạo đức cho.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét