Tôi chưa hiểu được vì sao Nam Cao được yêu mến đến thế
Ông Trần Hữu Vịnh nhớ khi còn sống. Do ông tự đặt nhằm tránh tiếng khi viết dựa trên những câu chuyện. Bác Khoa sống với đoàn làm phim như trong một gia đình. Nhà văn Nguyễn Thế Vinh cho biết ông chụp được tấm ảnh này khi đoàn làm phim Làng Vũ Đại ngày nay của Đài truyền hình VN về Đại Hoàng ghi hình con trai của Chí. Ông Bùi Cường nhớ lại: “Tôi chỉ đặt chân đến làng Đại Hoàng lần đầu khi được gia đình mời dự lễ sang cát nhà văn Nam Cao.
Bối cảnh xuyên suốt cho những số bi hài trong tác phẩm của Nam Cao. Đã mất nhưng hai người con gái ông vẫn còn sống ở làng. Người cao tuổi trong làng đều nói đó không phải là cái lò gạch do Nam Cao hình dong. Mà suy theo tộc phả thì nhà văn phải gọi bằng. Đã được Nhà nước mua lại năm 1998 để bảo tồn. Đã mở chương trình “Tìm lại Nam Cao”.
Rất nhiều diễn viên hết mình với vai diễn và căn số đã khiến đời họ gặp nhiều thảm kịch giông giống nhân vật. Huyện Gia Viễn (Ninh Bình). Vai diễn để đời. Thì ở đời thật cũng không có anh Chí nào đâm chết Bá Kiến. Trong khi ông sinh ra và lớn lên ở Hà Nội. Nhưng Bùi Cường thì ngược lại. Cuốn trôi tờ giấy ghi danh tiếng của Nam Cao và 47 đồng chí khác. Nông dân. Là một “trai phố”. Cảm nhận bằng ái tình da diết với quê hương.
Một nông dân chân chất. Thuộc xã Gia Xuân. Những tác phẩm Nam Cao để lại được vinh danh với Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu tiên năm 1996.
Một thương nhân đi bè có tiếng ở vùng chiêm trũng Hà Nam. Rồi mấy năm sau lại trở ra Hà Nội làm nghề dạy học. Năm 1996. Nhìn bà. Mợ”. Bởi cụ Trần Bá Hòa (ông ngoại Nam Cao) là em ruột của cụ Trần Bá Dụng - cha của ông Trần Bá Đào - chồng của Trần Thị Nở.
“Nhưng có lẽ vì tác phẩm Nam Cao phổ biến quá nên các con cụ Bá không ai muốn kể về nguyên mẫu của cha mình trong thế cuộc thực” - ông Vịnh nói. Trong căn nhà đã trăm tuổi bằng gỗ lim giữa vườn chuối ngự. Cụ Đạt khề khà: “Cái anh tên Chí này chả rạch mặt ăn vạ. Mất ở Vũ Đại Nam Cao tên thật là Trần Hữu Trí. Nghe nhắc đến nhân vật Chí Phèo.
Cũng trở thành những mạch nguồn văn học vô tận. Đứng lên phá kho thóc Nhật ở Lý Nhân. Tôi. Bạ đâu thì ngủ đó. Những kẻ cũng kế thừa cái lò gạch cũ sau khi Chí bỏ làng đi phu và mất tăm.
Khi chính quyền mới được lập ở Đại Hoàng. Đưa nhà văn về yên nghỉ tại quê nhà. Nơi vợ ông mở tiệm may áo dài nức danh hơn 20 năm nay. Bá Kiến. Và vinh hạnh được biểu hiện nhân vật đặc sắc nhất của ông”. Viện Khoa học hình sự Bộ Công an đã xét nghiệm ADN và xác định được mộ phần của nhà văn Nam Cao. Ngày ngày Chí đi khuân hàng cho kẻ chợ Bến Trong.
Nghệ sĩ Bùi Cường kể lại: “Trừ bác Kim Lân đóng vai lão Hạc đã sống qua thời cụ Nam Cao.
Không bay bổng như các nghệ sĩ khác. Mà kỳ thực cụ Bá sống đến tận sau năm 1945. Để đời với Chí Phèo. Giờ vẫn còn nguyên lành.
Người ta hay nói vai diễn - đời người. Tôi càng ăn thua giá trị của những gì Nam Cao đã viết. Và đầu năm 1946 ông được bầu làm chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến xã Đại Hoàng. Tính hạnh có hung hăng. Giờ vẫn sống trong căn nhà khang trang mặt tiền phố Đội Cấn.
Ông Vịnh kể cụ Bá có 12 người con. Và 32 năm đã qua từ khi ông vào vai Chí Phèo trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy. Và trở nên vị chủ tịch xã trước tiên sau những ngày cách mệnh tháng 8-1945.
Nhưng những trang viết của ông dường như chưa bao giờ bước ra khỏi con người và hồn quê “làng Vũ Đại”.
Ông Vịnh kể tiếp: “Cái đêm tình tự với Chí trong cái lò gạch cũ của người nữ giới buôn trứng được Nam Cao ghép với số mệnh của một người dở người nhất làng có tên là Trần Thị Nở. Sáu bà vợ. Êm ả. Các vai diễn của ông hầu hết là bộ đội. Làng Vũ Đại là ngôi làng không có thật ở Hà Nam.
Nhất là hôm dự lễ đưa ông về quê. Trong căn nhà của gia đình nhà văn tại làng Đại Hoàng - Ảnh: Viễn Sự Khoảnh đất đẹp nhất làng Đại Hoàng hiện giờ có nhà tưởng niệm nhà văn Nam Cao. Một điều không may là khi quy tập hài cốt Nam Cao về nghĩa địa liệt sĩ Gia Viễn. Đi vào lòng bạn đọc. Đã 70 năm. Ông B. Chỉ biết mỗi việc làm cỏ thuê cho bà ngoại Nam Cao bằng cái chép cùn.
Buổi lễ cảm động đó làm tôi nhớ suốt đời. Thị Nở. Bà vào một vai diễn “ma chê quỷ hờn” nhưng khôn cùng ấn tượng là Thị Nở. Chụp vào năm 1996. Thình lình xuất hiện và sống trong cái lò gạch cũ. Chưa từng đặt chân đến làng Đại Hoàng khi đóng bộ phim này. Khi đóng phim lúc còn trẻ.
Bỏ lại ông B. Không ai có thể mường tượng được đã có lúc bà hóa thân vào vai Thị Nở
Ông Trần Hữu Vịnh chỉ căn nhà nhỏ khuất sau những bụi chuối ngự và nói đó là nhà của ông B. Làm việc trong một hiệu may của người chú.
Ông Trần Hữu Vịnh - người nhòm nhà tưởng vọng Nam Cao và là cháu họ nhà văn - dẫn tôi tìm đến chứng nhân chung cuộc của “làng Vũ Đại” còn sống - cụ Trần Hữu Đạt (93 tuổi). Quấy nhiễu của Chí Phèo được Nam Cao mượn thêm số phận của hai người cố cùng khác. Ông Phó Hộ (Trần Khang Hộ) - bạn chí cốt của Nam Cao từ ngày thơ bé - từng kể người sinh con cho Chí là một người đàn bà đã có chồng con chứ không phải Thị Nở.
Nay ở lại làng vẫn còn một người con. Có lẽ nghề đã bồi thường cho họ chăng. Nhân vật ở làng Đại Hoàng. Lớn lên bằng cơm nhờ. Cụ Trần Hữu Đạt. Sau những vai diễn tinh ranh thời thiếu nữ và thiếu phụ. Đời hạnh phúc Nghệ sĩ Bùi Cường và Đức Lưu trong một lần chụp ảnh chung - Ảnh tư liệu NSƯT Bùi Cường đã về hưu được ba năm. Được vài xu lại mua phèo lợn nhắm rượu nên Nam Cao đặt luôn cho tên Chí Phèo.
Em cùng mẹ khác cha với bà ngoại nhà văn Nam Cao. Thế cuộc ông bằng phẳng. Mà còn để chứng ngộ: một mảnh làng dù bé nhỏ nhưng khi được tưới tắm. Có tin vì mắc cỡ nên người đàn bà ấy đã bỏ đi biệt tăm. Chúng tôi quay tại Hà Đông và Bắc Ninh gần nửa năm trời”. Có đi đòi nợ thuê thật nhưng chưa đâm chém ai bao giờ”.
Câu chuyện của cụ Đạt kể về Chí Phèo ở đời thật có thể phác họa: Chí quê quán đâu không rõ. Ôtô vun vút trên đường bêtông. Nơi ông sinh ra. Chú Mạnh Sinh (Bá Kiến). Đưa di cốt ông từ Ninh Bình về quê - làng Đại Hoàng. Đi tiếp về hướng bãi sông. 20 tuổi. Những Chí Phèo. Càng già. Qua cánh đồng đến ngôi nhà cũ của ông. Trưởng thành rồi ra đi và lại trở về. Cô gái Hà Nội tài sắc ngày nào nay đã là bà nội của một đàn cháu.
Nhà Bá Kiến cách nhà Nam Cao non cây số. Thứ còn sót lại từ tác phẩm là những bụi chuối ngự. Lịch sử Đảng bộ huyện Lý Nhân còn ghi Nam Cao chính là người đứng lên phát biểu kêu gọi mọi người ủng hộ Việt minh. Càng về hưu ông càng “đắt sô”. Sinh năm 1915. Sau đó bà chuyển sang làm công tác đối ngoại ở Thành ủy Hà Nội. Dăm chục năm trước nó vẫn còn nằm bên bến đò sông Châu. Một cơn mưa lớn ập đến.
Tất cả là nhờ đọc sách và nhờ đạo diễn Phạm Văn Khoa chỉ bảo. Nhưng một sự trùng hợp lạ kỳ khi năm 1951 Nam Cao đã hi sinh tại cánh đồng làng cũng có tên Vũ Đại. Người ta vẫn nhìn thấy một bà cụ đẹp lão dắt cháu từ ngôi nhà rất xinh xẻo đi dạo quanh hồ Ba Mẫu.
Sau khi mang thai và đẻ ra ông B. Ở nhà tưởng vọng Nam Cao tại Đại Hoàng còn bức ảnh duy nhất về hậu duệ của Chí do nhà văn Nguyễn Thế Vinh.
Nam Cao đã được bầu làm chủ nhiệm Việt minh. Em ruột Nam Cao. Được nhân giống từ chính vườn chuối mà Nam Cao lấy làm bối cảnh Chí Phèo và Thị Nở tự tình. Nam Cao đã bôn ba tận Sài Gòn. Chị này thường bị Chí trêu ghẹo và đã ngã lòng trong một đêm trăng tĩnh mịch chỉ có “những tàu lá chuối giãy lên đành đạch như hứng tình” như Nam Cao từng mô tả.
Chính là chồng của cụ Lý Minh. Về lại “làng Vũ Đại” giờ không chỉ để nghe và thấy lại nguyên mẫu của những nhân vật ấy. Gia đình rất hạnh phúc. Vì hay đi buôn trứng từ chợ Chanh (Nam Định) về ngang lò gạch. Em Hữu Mười (Giáo Thứ). Bởi chủ nhân của cái lò gạch - cụ Trần Đức Bào.
NGUYỄN VIỄN SỰ Sinh ở Đại Hoàng. Làm tuốt tuột đều trở thành vô danh. Tác giả cuốn sách Nam Cao những mạch nguồn văn. Sống thế cục bằng lặng của một nhân viên đến khi về hưu. Chị Đức Lưu (Thị Nở). Ông Trần Hữu Vịnh cũng xác tín điều này.
Tính cách cục súc. Sau khi khoanh vùng được hai ngôi mộ. Chúng tôi: cô Mai Châu (vai bà Ba). Cất giữ những ký ức của nhà văn về làng Vũ Đại - nguyên mẫu của làng Đại Hoàng. Năm 2004.
Các cụ cao niên ở Đại Hoàng kể Thị Nở ngoài đời có nhiều dở hơi hơn cả những gì Nam Cao viết. Bộ Lao động - thương binh và tầng lớp. Đại Hoàng bây giờ nhà lầu san sát. Lần bộ phim Làng Vũ Đại ngày ấy chiếu ở làng. Hiệp hội Câu lạc bộ UNESCO VN tổ chức với sự tham dự của Hội Nhà văn VN.
Đến ngày 8-1-1998. Nhưng cho dù đã được Nam Cao gắn thêm sự lưu manh. Con trai của Chí. Đó là nơi Nam Cao đã lớn lên. Dù nữ diễn viên Đức Lưu vào vai Thị Nở rất đạt nhưng các cụ cao tuổi vẫn chép miệng: “Thị Nở ngoài đời còn khó coi hơn nhiều!”. Bú thép. Nhà tưởng niệm Nam Cao được xây ngay cạnh mộ phần của ông. Cùng với nhà Bá Kiến. Em ruột nhà văn Nam Cao. Nghệ sĩ Đức Lưu về hưu cũng hơn 15 năm.
Ghi dấu một thời niên thiếu của anh em nhà văn Nam Cao. Nhìn những đoàn người xếp hàng dài dằng dặc từ cổng làng. Hỏi cái lò gạch cũ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét